خیزش دیلمیان در راه استقلال ایران :

تقابل لیلی بن نعمان با حمویه سردارسامانی

🌅برگرفته ازکتاب ازدیلمان تا اشترانکوه بقلم کیومرث فولادی🗼

لیلی بن نعمان از طایفه ملوک قدیم گیلان طایفه شاهنشاه وند بود.کتاب اخبار زیدیه فی طبرستان و جیلان نوشته فیلفرد مادیلونغ چهار خاندان گیل را ذکر نموده است:" طایفه اول که ملوک گیلان است بنام شاهنشاه آوند که پادشاهان گیلان از این طایفه می‌باشند اول ملوک آنان تیرداد بن شیرزاد والد هروسندان و ابن عم او لیلی بن شهدوست (نعمان فولادوند) والد شیرج و طوایف دیگر فاراوند، آداوند و وهشاوند"[3

لیلی از شجاعان دیلم وبقول دکترزرینکوب یک شوالیه تمام عیار شرقیو از سرداران مشهور بود که در زمان حکومت ناصر کبیر از گیلان و مازندران به ویژه ساری و گرگان حکومت داشت.این سپهسالار جسور و پردل به دلیل این‌که همواره در جبهه مخالف خلفای عباسی و امیران سامانی که حافظ منافع خلافت بوده‌اند، نقش تاثیر گذار داشته، مورد عداوت و کینه‌توزی شدید عوامل قدرت حاکم قرار داشته‌است لیلی مدت‌ها از طرف علویان بر گرگان و گیلان حکومت داشت طبری که خود متولد آمل است وهمزمان با نعمان پدر لیلی میزیسته است در جلد ۸ ص ۵۵۶ تاریخ طبری از ابا لیلی نام برده که پادشاه دیلم است وسال ۲۰۱ توسط عبدالله بن خردادبه والی طبرستان دستگیر می شود. بعقیده بسیاری از مورخین لیلی همان جستان دوم بن مرزبان الدیلم است . لیلی به روزگار حسن بن قاسم معروف به داعی صغیر ری را فتح کرد و به نام داعی خطبه خواند پس از شکست لشکر سامانیان نیشابور را به تصرف درآورد و اولین امیر دیلمی بود که در خارج از دیلم دامنه نفوذش گسترش یافت و نیز اولین سرداری بود که نام خلیفه عباسی را از خطبه انداخت و با خواندن خطبه به نام علویان زیدی موجب شور و شادی پیروان زیدیه در طبرستان شد. و بعد از تسخیر ری و نیشابور به خراسان حمله برد و سراسر آن دیار را عرصه تاخت‌وتاز خود قرار داد امیر نصر سامانی از شنیدن خبر تسخیر نیشابور که در حکم غرب و مرکز خراسان آن روزگار به حساب می‌آمد سخت خشمگین شد و به سفارش پدران بدون درنگ سردار کارآزموده و دوراندیش خود حمویه را با لشکری گران برای سرکوبی لیلی از بخارا به خراسان گسیل داشت نزدیک شهر توس ۲ سپاه به نبرد پرداختند و پس‌از کشتار بسیار لشکریان حمویه شکست خورد روی به هزیمت نهادند اما مدتی از این شکست نگذشته بود که سپاهیان کمکی از بخارا رسیدند بلعمی و ابوجعفر و خوارزمشاه و سیم‌جوش از دیگر امیران نصر سامانی به سپاهیان کم‌شمار لیلی حمله بردند و این‌بار او را به‌سختی شکست دادند. لیلی به‌ناچار راه گریز پیش گرفت و در خانه پنهان شد اما دیری نپایید که دشمن از مخفیگاه او باخبر شد به فرمان حمویه لیلی را در نزدیکی مرو به قتل رسانیدند و لشکریانش زمانی دست از جنگ کشیدند که سرلیلی را بر بالای نیزه دیده‌اند ازآنجاکه لیلی پسر نعمان فولادوند معارض و