اقتدار و شکوه هزاراسبیان در متون کهن برگرفته ازکتاب ازدیلمان تااشترانکوه کیومرث فولادی

قبل از پیگیری قدرت و عظمت خاندان هزار اسبیان به پراکندگی کلی هزاراسبیان در ایران وچگونگی ارتباط بین هزاراسبیان اشکور و هزاراسبیان لر و کرد طبق کتاب اخبار ائمه زیدیه میپرازدیم .ناگفته نماند حلقه گم شده بین هزاراسپیان دیلم و هزاراسپیان لر مرتبط با طایفه کرد گورانی می باشد گورانی ها یا اورامی ها اصالتا دیلمی تبار هستن که در قرن سوم در مناطق بین لرستان فعلی و کردستان ساکن شدن و زبانشون از زبانهای قدیمی دیلمی میباشد و تبار هزاراسپیان لر برمیگرده به همین گورانی های اصالتا دیلمی که در زمان آل بویه در این مناطق ساکن شده اند و موفق به تشکیل حکومت بنی عیاز در شهر زور و کرمانشاه میشوند و بمدت ۱۵۰ سال بااقتدار در این مناطق کردنشین فرمانروایی میکنند..جد تمام هزاراسبیان برمیگرد به شهدوست فولادوند اشکوری با کنیه نعمان پور آفریدون پور قارن پور شهریار پور پادوسپان دوم پور خورزاد پور پادوسبان یکم پور گیل پور گیلانشاه پور پیروز پور نرسی پور شاهنشاه جاماسب ساسانی که ۴ فرزند پسر داشته :
۱. ابوجعفر لیلی بن نعمان دیلمی فولادوند سپهسالار علویان طبرستان وحاکم گرگان پدر شیرج وجد هزار اسبی های اشکور و رحیم آباد(..یکی از معدود نقاط دارای ساختار ایلی و طایفه ای در گیلان منطقه رحیم آباد در دامنه های اشکور می باشد ساکنان فعلی شهر رحیم آباد به سه طایفه جور حیاطی ، مین حیاطی و جیر حیاطی تقسیم میشوند ونیای هرسه طایفه فعلی امیرفرخ هزاراسبی میباشد که در دوران شاه عباس میزیسته وباحکم وی سپهسالار اشکورات میشود .موسی مسعود رحیم آبادی ، در کتاب گیلان، بخش تاریخ اشکورات ، چنین می نویسد:"
هزار اسبیان اشکوری خود تاریخی دیرینه داشته و از گذشته‌های دور، میتوان در اشکور و حتی لرستان، خوارزم و ابرکوه ردپای آنان را یافت. قدیمی‌ترین گنبد ایران (گنبد عالی ابر کوه) به دست یکی از افراد طایفه هزاراسب (عمید الدین شمس الدوله دیلمی ) در قرن ۴ ه ق ساخته شده است." .همچنین از محقق، پژوهشگر و شاعر اشکوری جناب آقای محمدقلی صدراشکوری در سال 1373 نقل است که رحيم آبادی ها از هزار و پانصد تا دو هزار سال پبش، بومی اشکور بودند و آنها پیشینه و تاریخی جز اشکور نداشته اند.".. هندوشاه و کیاملک هزار اسبی از بزرگان این طایفه می باشند. از اهالی بخش میان حیاط رحیم آباد خود را از طایفه هزار اسبی می دانند میتوان به خانواده های: فریدونی، اسحق پور، اشکوری، حکمی و چند خانواده دیگر اشاره کرد.)
۲.حسن فیروزان بن نعمان یا شهدوست فولادوند اشکوری جد خاندان رییس حمزه حاکم بیهق مراغه تبریز و جد عمیدالدین شمس الدوله حاکم ابرقو که قبر شمس الدین عمید بن نصر بن حسن فیروزان کارگزار آل بویه در ابرکوه قرار دارد
۳. وبرادر دیگر انها کاکی بن فولادوند سرسلسله کاکیان یا آل کاکی پدر ماکان جد ماکانیان قزوین؛ عبدالملکی ها و کاکی های کرد و اتابکان لر بزرگ یا هزار اسبی های لرستان که به آل ماکان نیز معروفند

۴.وهسودان جد خاندان سلاریان یاآل مسافردرآذربایجان

ازسلاریان، به این دلیل که در کوه‌ها و قلاع دورافتاده دیلم زندگی می‌کردند، اطلاعات خاصی در دست نیست.فقط مقدسی در مکتوبات خود از یک خاندان اشرافی دیلمی، موسوم به «سالاروند» نام برده‌است.
(کتاب آفرینش وتاریخ). در اوایل قرن سوم هجری، تنها سلسلهٔ شناخته‌شدهٔ دیلمی برای اعراب، آل کاکی بودکه دربرخی منابع مثل قابوس نامه بانام آل ماکان و آل فیروزان نیز معرفی شده اند که سلاریان نیز تحت نفوذ آنها بودند ضمن اینکه وابستگی نسبی و سببی نیز باهم داشتند. سلاریان نفوذ و قدرت سیاسی نداشتند؛ تا زمانی که قلعه شمیران را تصرف کردند. آنها در مدت شکل‌گیری قدرتشان در آذربایجان ، به نام «لنکریان» و یا آل مسافر شهرت داشتند.

حال قبل از پرداختن به قدرت و شوکت هزاراسبیان باید اوضاع و شرایط ایران وجهان اسلام در عصر سلجوقیان را بررسی کرد. حکومت سلجوقیان الیگارشی بود و تمام فرماندهان و حاکمان سپاه سلجوقی ترکمن بودند و استفاده از جنگاوران آزاد غیر ترکمن و بالأخص دیلمیان وابسته به حکومت سابق آل‌بویه به‌تدریج از صفحه تحولات نظامی –سیاسی ایران وجهان اسلام محو شد. اما با به درازا کشیدن محاصره بعضی شهرها در آناتولی سلجوقیان را وا‌داشت که دست یاری به‌سوی خاندان هزار اسب دراز کند تا از قدرت و مهارت جنگجویان دیلمی تحت حمایت هزار اسب در جنگ‌های فرسایشی سلجوقیان در آناتولی و شام استفاده نماید. در کتاب تاریخ الکامل آمده است:" طغرل بیگ سلجوقی بصره و ارجان۲۱